Słowniczek

Analiza i synteza (wzrokowa lub słuchowa)
procesy dokonujące się na poziomie mózgowym obejmujące rozkładanie na części i scalanie materiału wzrokowego (obrazki, wyrazy) lub słuchowego (dźwięki, zdania, słowa) w celu budowania całości obrazu/słowa
Analiza głoskowa
umiejętność rozkładania słów na głoski odpowiadające najmniejszym cząstkom języka (fonemom)
Analiza sylabowa
umiejętność rozkładania słów na sylaby
Analizator
określenie to oznacza zespół złożonych czynności percepcyjnych i motorycznych obejmujących przetwarzanie przez mózg bodźców zmysłowych. W obrębie analizatora znajdują się: receptor odbierający bodźce, charakterystyczny dla określonego narządu zmysłu (oczy, uszy, mięśnie), droga nerwowa doprowadzająca bodźce do odpowiednich obszarów mózgu oraz ośrodek w mózgu, w którym zachodzą procesy analizy i syntezy. W nomenklaturze psychologiczno – pedagogicznej mówi się o trzech typach analizatorów: wzrokowym, słuchowym i kinestetyczno-ruchowym
Deficyty rozwojowe
zaburzenia rozwoju psychomotorycznego (parcjalne – trudności obejmujące większy obszar funkcjonowania lub fragmentaryczne – obejmujące mniejszy obszar poznawczy), oznaczają wolniejsze tempo rozwoju określonej funkcji
Dostosowanie wymagań edukacyjnych
organizacja procesu dydaktycznego realizowanego przez szkołę, która ma na celu wyrównywanie szans edukacyjnych oraz zapobieganie wtórnym zaburzeniom sfery emocjonalno – motywacyjnej. Obszary dostosowania wymagań: warunki procesu edukacyjnego, zewnętrzna organizacja nauczania oraz warunki sprawdzania wiedzy i umiejętności
Dysleksja rozwojowa
specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu; pojęcie to obejmuje zaburzenie uczenia się czytania (dysleksja), poprawnej pisowni (dysortografia), niski poziom graficzny pisma (dysgrafia)
Funkcje poznawcze
zespół procesów, dzięki którym odbieramy informacje z otoczenia; najważniejsze to: uwaga, pamięć, wrażenia, orientacja co do kierunków w przestrzeni i schemacie ciała
Integracja percepcyjno - motoryczna
prawidłowe współdziałanie i rozwój funkcji wzrokowych, słuchowo – językowych i ruchowych
Inteligencja ogólna
obszary werbalnego i niewerbalnego funkcjonowania intelektualnego, które można mierzyć za pomocą testów psychologicznych
Koordynacja wzrokowo - ruchowa
współdziałanie funkcji wzrokowych i ruchowych (oka i ręki)
Lateralizacja jednorodna
dominacja czynności ruchowych jednej strony ciała (oko, ręka, noga, ucho) w efekcie dominacji jednej z półkul mózgowych; Mówimy wówczas o lateralizacji prawostronnej lub lewostronnej – ustalenie dominacji ręki i oka powinno nastąpić do siódmego roku życia, gdy dziecko podejmuje naukę pisania
Lateralizacja skrzyżowana
dominacja narządów percepcyjnych i ruchowych (najczęściej dotyczy oka i ręki) po różnych stronach ciała – ten typ lateralizacji jest częsty u dzieci z dysleksją rozwojową
Lateralizacja nieustalona
brak dominacji stronnej ciała (oburęczność, obuoczność), charakterystyczna do 5-6 roku życia
Motoryka duża
sprawność ruchowa całego ciała (utrzymywanie równowagi i koordynacja ruchów)
Motoryka mała
motoryka rąk, sprawność ruchowa rąk, szybkość i precyzja ruchów
Odchylenia rozwojowe
opóźnienia rozwoju w stosunku do ustalonych norm o niewielkim nasileniu objawów i ograniczonym ich zakresie. Z tytułu odchyleń rozwojowych uczniowie otrzymują opinie w sprawie dostosowania wymagań edukacyjnych
Pamięć mimowolna (mechaniczna)
zdolność do zapamiętywania informacji w sposób nieświadomy, bez celowego wysiłku
Pamięć sekwencyjna
zdolność do przyswajania, utrwalania i przypominania sekwencji cyfr, nazw (np. dni tygodnia, pory posiłków itp.)
Pamięć słuchowa
zdolność do utrwalania i przypominania informacji dźwiękowej
Pamięć słuchowa bezpośrednia
(pamięć świeża) pozwala zapamiętać i od razu odtworzyć usłyszany tekst
Pamięć słuchowa operacyjna
zdolność do przyswajania, utrwalania i przypominania działań i operacji przechowywanych w pamięci (np. powtarzanie szeregu liter wspak)
Pamięć wzrokowa
zdolność do utrwalania i przypominania informacji wizualnej
Percepcja słuchowa
funkcje słuchowo – językowe związane ze słuchem fonemowym oraz umiejętnościami fonologicznymi (analiza i synteza głoskowa i sylabowa), a także pamięcią słuchową;
zaburzenia tych funkcji są związane z nieprawidłowym działaniem analizatora słuchowego i mogą objawiać się: trudnością odróżniania podobnych głosek (np. z-s, g-k, d-t), trudnościami w dokonywaniu analizy i syntezy głoskowej słów oraz opuszczaniem lub myleniem liter, końcówek wyrazów, przestawianiem liter, trudnościami w zapisywaniu zmiękczeń, różnicowaniu głosek i-j
Percepcja wzrokowa
funkcje analizy i syntezy wzrokowej materiału konkretnego (obrazków, kształtów) lub abstrakcyjnego (teksty, zdania, wyrazy) oraz pamięć wzrokowa; zaburzenia tych funkcji związane są z nieprawidłowym działaniem analizatora wzrokowego i mogą objawiać się: myleniem liter o podobnym kształcie (a-o, l-t-ł, m-w-n), myleniem liter podobnych ale o różnym kierunku (b-p-g-d, m-w, n-u), gubieniem elementów graficznych liter (ogonki, kreski, kropki), błędami ortograficznymi
Słuch fonemowy
zdolność do różnicowania słowach głosek podobnych w brzmieniu (np. kot – kod)
Specyficzne trudności w uczeniu się
specyficzne zaburzenia umiejętności szkolnych, trudności w przyswajaniu treści dydaktycznych, które nie wynikają z obniżonych zdolności intelektualnych, wad rozwojowych, z błędów dydaktycznych szkoły ani z zaniedbań środowiskowych. Z tytułu specyficznych trudności w uczeniu się uczniowie otrzymują opinie w sprawie dostosowania wymagań edukacyjnych
Sprawność manualna
sprawność ruchowa rąk dotycząca czynności graficznych (przede wszystkim pisania, rysowania, malowania); przy obniżeniu sprawności manualnej obserwuje się: późne nabywanie umiejętności ubierania się, zapinania guzików, wiązania sznurowadeł, trudności w posługiwaniu się nożyczkami i obniżoną sprawność grafomotoryczną: osłabioną grafię pisma, wolne tempo pisania, nieestetyczny wygląd zeszytów, dużą męczliwość przy czynnościach graficznych
Synteza głoskowa
umiejętność scalania głosek w słowa
Synteza sylabowa
umiejętność scalania sylab w słowa
Umiejętności fonologiczne
zdolność do operowania cząstkami fonologicznymi: głoskami, sylabami, logotomami
Zaburzenia orientacji przestrzennej
brak orientacji w prawej i lewej stronie ciała oraz w kierunkach w przestrzeni (w lewo, w prawo, wyżej, niżej, w przód, w tył, nad, pod, itd.); związane są z nimi trudności w rysowaniu (niewłaściwe proporcje i rozplanowanie rysunku), czytaniu (przestawianie liter i cząstek wyrazów, przeskakiwanie linijek), w pisaniu (rozplanowanie kartki, mylenie liter i cyfr o podobnych kształtach, pisanie od prawej do lewej strony)
Zaburzenia rozwojowe
zaburzenie charakteryzujące się poważnym zniekształceniem funkcjonowania intelektualnego (tj. głębszego stopnia odchylenia od norm rozwojowych), emocjonalnego, społecznego i ruchowego; przykładowe zaburzenia rozwojowe: niedosłyszenie, niedowidzenie, upośledzenie umysłowe, autyzm, niedostosowanie społeczne, zaburzenia zachowania. Z tytułu zaburzeń rozwojowych uczniowie otrzymują orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego celem specjalnej organizacji nauki w zakresie treści, metod i warunków pracy